Στην Διπλωματική του εργασία ο Γιώργος Μπασμπανάς μελετά τον συνοικισμό κοινωνικών κατοικιών του Φοίνικα στη Θεσσαλονίκη, παρατηρώντας τις ασυνέχειες και συγκρούσεις της σημερινής συγκυρίας, της έντονης ανοικοδόμησης και της θεσμικής εγκατάλειψης. Με κεντρικό σημείο την επανάχρηση και αναβάθμιση της Δημοτικής Αγοράς, η εργασία εστιάζει στη σημερινή κατάσταση των κτισμάτων και την καθημερινή ζωή του συνοικισμού και επιχειρεί μια προσπάθεια αναζωογόνησης των κτισμένων κοινών χώρων και ενδυνάμωσης της κοινότητας.
Η χρονιά είναι 1960 και ανάμεσα στα αγροτεμάχια των ανατολικών ορίων του δήμου Καλαμαριάς ετοιμάζεται να προσγειωθεί ένας πρότυπος μοντέρνος οικισμός, ο οποίος θα στεγάσει κοινωνικά ευάλωτες ομάδες από όλη την Θεσσαλονίκη.
Οι κοινωνικές κατοικίες του Φοίνικα θα αποτελέσουν ένα από τα δείγματα εκσυγχρονισμού της κρατικής μεταπολεμικής πολιτικής, όσον αφορά το στεγαστικό ζήτημα.
Ειδικότερα, η χωροθέτηση του οικισμού στην ανατολική περιφέρεια της πόλης θα εκφράσει μια πρόθεση διάχυσης του αστικού συνόλου.
Η διάχυση αυτή θα συνεχιστεί μέσα στα χρόνια, άλλοτε πιο οργανωμένα άλλοτε πιο άναρχα. Παρά τις γύρω μεταβολές, ο συνοικισμός του Φοίνικα θα στέκει απαράλαχτος, φέρνοντας έτσι στην επιφάνεια ασυνέχειες και συγκρούσεις της σημερινής συγκυρίας, της έντονης ανοικοδόμησης, της θεσμικής εγκατάλειψης.
Η διπλωματική αυτή εργασία εξετάζει τη σημερινή κατάσταση του συνοικισμού του Φοίνικα, από το κτιριακό του απόθεμα μέχρι τη καθημερινή ζωή του.
Ανάμεσα λοιπόν στην αυστηρή ρυμοτομία, τον διαχωρισμό χρήσεων και τους ανοιχτούς κοινοχρήστους χώρους, ανάμεσα στις ορθοκανονικές μονάδες κατοίκησης, επιχειρείται μια προσπάθεια αναζωογόνησης του οικισμού.
Έτσι οδηγούμαστε στο κέντρο του συγκροτήματος οπού συναντιούνται ο κάθετος και οριζόντιος άξονας των δημόσιων χρήσεων, εκεί που βρίσκεται η Δημοτική αγορά του Φοίνικα.
Προχωρώντας στην επανάχρηση και αναβάθμιση του κτιριακού αποθέματος της αγοράς (adaptive reuse) επιδιώκεται μια ήπια παρέμβαση που σέβεται την ιστορική σημασία του αποτυπώματος του μοντερνισμού στον ελληνικό χώρο, αντιτάσσεται στη υπερδόμηση και προσπαθεί να κατευθυνθεί στο μέλλον ιχνηλατώντας τους ιδιαίτερους τρόπους οικειοποίησης του χώρου από την κοινότητα.
Προσθέτοντας νέες χρήσεις υπηρεσιών πολιτισμού και χώρων κοινής διαχείρισης σε μια αγορά με υφιστάμενες χρήσεις αμιγούς εμπορίου, η σχεδιαστική πρόθεση προτάσσει μια επαναδιατύπωση της κεντρικότητας του Φοίνικα, η οποία, αποσκοπεί στην ενδυνάμωση της κοινότητας.
Παράλληλα, επανασχεδιάζεται ο υπαίθριος χώρος της αγοράς με παρεμβάσεις ευμετάβλητου αστικού εξοπλισμού, φιλικού προς την ανθρώπινη κλίμακα και την προσθήκη πρασίνου για την βελτίωση της καθημερινής χρήσης ενός συγκροτήματος που κυριαρχεί το σκυρόδεμα.
Στοιχεία έργου
Τίτλος Μετατρέποντας την Δημοτική Αγορά του Φοίνικα σε κέντρο κοινότητας
Τυπολογία Διπλωματική εργασία
Φοιτητής Γιώργος Μπασμπανάς
Επιβλέπων καθηγητής Ησαΐας Πλάτων
Ημερομηνία παρουσίασης Σεπτέμβριος 2025
Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης
Κείμενο από τον δημιουργό
In his diploma design thesis, Giorgos Basmpanas examines the social housing settlement of Foinikas in Thessaloniki, observing the discontinuities and tensions of the current context, marked by intense construction activity and institutional neglect. With the adaptive reuse of the Municipal Market as a central focal point, the project focuses on the present condition of the buildings and the everyday life within the settlement. It seeks to propose a revitalization of the built communal spaces and to strengthen the local community.
The year is 1960, and on the eastern edge of the municipality of Kalamaria, a model modern housing is being built to house socially vulnerable groups from all over Thessaloniki.
The social housing of Foinikas will be one of the examples of the modernization of post-war state policy on housing.
In particular, the location of the settlement on the eastern outskirts of the city will express an intention of urban sprawl.
This sprawl will continue over the years, sometimes in a more organised manner, others in a more anarchic manner. Despite the surrounding changes, the neighborhood of Foinikas will remain unchanged, thus uncovering the inconsistencies and conflicts of the current situation of intense reconstruction and institutional abandonment.
This thesis examines the current state of the Foinikas project, from its building stock to its daily life.
Amidst the strict street layout, the separation of uses, and the open communal spaces between the residential units, an attempt is being made to revitalize the settlement.
This leads us to the center of the complex, where the vertical and horizontal axes of public uses meet, where the Municipal Market of Foinikas is located.
By proceeding with the reuse and upgrading of the market’s building stock (adaptive reuse), the aim is to achieve a gentle intervention that respects the historical significance of modernism’s imprint on Greece, opposes overbuilding, and attempts to look to the future by tracing the specific ways in which the community has appropriated the space.
By adding new uses for cultural services and shared spaces to a market with existing purely commercial uses, the design intention proposes a reformulation of the centrality of Phoenix, which aims to strengthen the community.
At the same time, the outdoor space of the market is being redesigned with interventions of changeable urban equipment, friendly to the human scale, and the addition of green spaces to improve the daily use of a complex dominated by concrete.
Facts & Credits
Project title Transforming the Municipal Market of Foikinas into a Community Center
Type Design Thesis
Student Giorgos Mpasmpanas
Supervisor Platon Issaias
Presentation Date September 2025
Faculty School of Architecture, Aristotle University of Thessaloniki
Text by the author