Η ερευνητική εργασία παρουσιάστηκε τον Φεβρουάριο του 2025 στο τμήμα Αρχιτεκτόνων του ΕΜΠ, με επιβλέποντα καθηγητή τον Μανώλη Σταυρακάκη, συνοδευόμενη από μια σειρά σχεδίων και ταινία μικρού μήκους γυρισμένη στο κέντρο της Αθήνας.
Η Μελατονίνη, ειναι μια εγκεφαλική ορμόνη, η ουσία που εκκρίνει ο εγκέφαλός μας όταν το σώμα εισέλθει στη φάση REM δηλαδή στον βαθύ ύπνο, την στιγμή παραγωγής των ονείρων. Η Μελατονίνη δηλαδή είναι η ουσία από την οποία αποτελούνται τα όνειρά μας.
Η Μελατονίνη είναι μια ιστορία αγάπης και φυγής για μια πόλη που ζει μόνο τη νύχτα: Αθήνα, Νέα Υόρκη, Παρίσι.
Στη νυχτερινή αυτή εκδοχή της πόλης, τα όρια διαλύονται και επανασχηματίζονται διαρκώς, όπως τα θραύσματα ενός ονείρου που δεν ολοκληρώνεται ποτέ.
Η Μελατονίνη γίνεται το φίλτρο μέσα από το οποίο ο χώρος παραμορφώνεται, αποκτώντας μια σχεδόν υπνωτική ρευστότητα.
Δρόμοι, σώματα και γεγονότα συγχωνεύονται σε μια αλληλουχία εικόνων χωρίς σαφή αρχή ή τέλος.
Η πόλη δεν βιώνεται πια ως σταθερή κατασκευή, αλλά ως μια σκηνή όπου το απρόβλεπτο κυριαρχεί και το νόημα διαφεύγει συνεχώς.
Μέσα σε αυτή τη συνθήκη, το σώμα περιπλανιέται, επινοεί, παρεμβαίνει — και τελικά επανεγγράφει τον ίδιο τον χώρο, μέσα από την κίνησή του σε αυτόν αλλά και στο αρχιτεκτονικό σχέδιο. Ξανα-διαβάζοντάς το ελεύθερα, βασιζόμενο απλώς στην αυθόρμητη πορεία του βλέμματος, αφήνει πίσω του ίχνη μιας προσωπικής, σχεδόν ονειρικής αρχιτεκτονικής εμπειρίας.
Πιο συγκεκριμένα, η βασική προβληματική που αναπτύσσεται στην εργασία αυτή είναι η ανάγνωση του θεωρητικού έργου The Manhattan Transcripts του Bernard Tschumi μέσα από τις θεωρητικές βάσεις της αποδόμησης και της θεωρίας του Jacques Derrida.
Το πρώτο μέρος αποτελεί μια ανάλυση, αρχικά, της φιλοσοφικής θεωρίας της αποδόμησης, μέσα από τα κεφάλαια των ιεραρχικών ζευγών, της παρουσίας-μη παρουσίας, της «difference», (διαφορά) και της αποδομητικής ανάγνωσης.
Συνεχίζεται αναλύοντας την έννοια της πλατωνικής Χώρας, και έπειτα της «μετάφρασης» της αποδόμησης στην αρχιτεκτονική.
Το δεύτερο μέρος αφιερώνεται εξ ολοκλήρου στο έργο των Transcripts, και στις θεωρητικές προσεγγίσεις του Bernard Tschumi μέσα από τις πρακτικές του μοντάζ. Οργανώνεται σε δύο βασικά υποκεφάλαια – στο πρώτο επιχειρείται ο εντοπισμός των αρχών της αποδόμησης στα transcripts (δίπολα, νόημα εκτός κειμένου), ενώ στο δεύτερο αναλύονται ένα-ένα ξεχωριστά τα επεισόδια, ως αυτοτελείς ιστορίες που λαμβάνουν χώρα σε συγκεκριμένα σημεία του κεντρικού Μανχάταν.
Αυτό που επιχειρείται τελικά είναι η ανάγνωσή τους ως το απόλυτο αποδομητικό μανιφέστο της αρχιτεκτονικής του 20ού αιώνα, ως ένα εγχειρίδιο για αρχιτέκτονες και μη, που κατάφερε (ή και όχι) να σπάσει τα προγραμματικά κουτάκια της αρχιτεκτονικής.
Ερμήνευσε τη μητρόπολη ως αυτό που πραγματικά είναι: ένα αχανές πεδίο όπου τα πιο περίεργα, αλλόκοτα σκηνικά μπορούν να συμβούν.
Τα φιλοσοφικά εργαλεία που αναγνωρίστηκαν και χρησιμοποιήθηκαν για αυτόν το σκοπό είναι: τα ιεραρχικά δίπολα, η μετάφραση, η βία, η εικόνα, το δρώμενο-πρόγραμμα, και το σχέδιο.
To συμπέρασμα της παρούσας εργασίας είναι ότι ο χρήστης-σώμα οικειοποιείται την αρχιτεκτονική και την πόλη με διαφορετικό και προσωπικό τρόπο, υπό το πρίσμα της νύχτας: όλα τελικά συνθέτουν ένα ατελείωτο όνειρο.
Στοιχεία έργου
Τίτλος έργου: M E L A T O N I N I. On the edge of madness in Manhattan
Τύπος έργου: Ερευνητική διπλωματική εργασία
Φοιτήτρια: Αίγλη Αθανασίου
Επιβλέπων Καθηγητής: Μανώλης Σταυρακάκης
Εκπαιδευτικό ίδρυμα: Αρχιτεκτονική σχολή Εθνικού Μετσόβειου Πολυτεχνείου
Ημερομηνία Παρουσίασης: Φεβρουάριος 2025
The research project was presented in February 2025 at the Department of Architecture of the National Technical University of Athens, under the supervision of Professor Manolis Stavrakakis, accompanied by a series of drawings and a short film shot in central Athens.
Melatonin is a cerebral hormone, the substance secreted by the brain when the body enters the REM phase of sleep—that is, deep sleep. REM is also the stage during which dreams are produced. Melatonin is the substance of which our dreams are made.
This lecture, titled Melatonin, unfolds as a story of love and escape within a city that exists only at night: Athens, Paris, or New York.
In this nocturnal version of the city, boundaries dissolve and are continuously reconfigured, like fragments of a dream that never fully resolves. Melatonin becomes the filter through which space is distorted, acquiring an almost hypnotic fluidity. Streets, bodies, and events merge into a sequence of images without a clear beginning or end.
The city is no longer experienced as a fixed construct, but rather as a stage where unpredictability prevails and meaning constantly eludes capture. Within this condition, the body wanders, invents, intervenes—and ultimately rewrites space itself through its movement and its inscription within it.
At the same time, the architectural drawing is re-read freely, guided only by the spontaneous trajectory of the gaze, leaving behind traces of a personal, almost dreamlike architectural experience.
More specifically, the central inquiry of this research is the reading of The Manhattan Transcripts by Bernard Tschumi through the theoretical framework of deconstruction and the philosophy of Jacques Derrida. The first part consists of an analysis of deconstruction, focusing on hierarchical binaries, presence and absence, différance, and the practice of deconstructive reading.
It continues with an examination of the Platonic concept of Chōra, followed by the “translation” of deconstruction into architecture.
The second part is entirely devoted to The Manhattan Transcripts and to Tschumi’s theoretical approaches through montage practices.
It is structured into two main subsections: the first identifies the principles of deconstruction within the Transcripts (binaries, meaning beyond the text), while the second analyzes each episode individually, as autonomous narratives unfolding in specific locations within central Manhattan.
Ultimately, this work attempts to read the Transcripts as the definitive deconstructivist manifesto of 20th-century architecture—as a manual for architects and non-architects alike, which succeeded (or perhaps not) in breaking the programmatic constraints of architecture and interpreting the metropolis for what it truly is: a vast field where the most peculiar and uncanny scenarios can occur. The philosophical tools identified and employed for this purpose include hierarchical binaries, translation, violence, image, event-program, and drawing.
The conclusion of this research is that the user-body appropriates architecture and the city in a personal and differentiated manner under the lens of night; ultimately, all elements converge into an endless dream.
Facts & Credits
Project title: M E L A T O N I N I. On the edge of madness in Manhattan
Project type: Research thesis project
Student: Aigli Athanasiou
Supervisor professor: Manolis Stavrakakis
University: Architecture Department, National, Technical University of Athens
Date of presentation: February 2025