Η Διαπραγμάτευση δεν είναι Συμβιβασμός: η επόμενη μέρα του αρχιτεκτονικού σχεδιασμού στην ΕΣΩ 2026

Το κοινό είχε την ευκαιρία να παρακολουθήσει εννιά παρουσιάσεις από διακεκριμένες προσωπικότητες της ελληνικής και διεθνούς αρχιτεκτονικής σκηνής, που ηγούνται στην ενορχήστρωση της εμπειρίας της επόμενης μέρας του αρχιτεκτονικού σχεδιασμού. 

Εναρκτήρια στιγμή της ημερίδας, η στρογγυλή τράπεζα αφιερωμένη στα 100 χρόνια από τη γέννηση του Τάκη Χ. Ζενέτου, με τη συμμετοχή της Ντόρας Θεοδωροπούλου, αρχιτέκτονα και ερευνήτριας, της Ελίνας Θεοδωροπούλου, εικαστικού, του Γιώργου Τζιρτζιλάκη, αρχιτέκτονα και επιμελητή, και της Ελίνας Ζενέτου, κόρης του αρχιτέκτονα και προέδρου του αρχείου Τάκη Χ. Ζενέτου.

Αφορμή αποτέλεσε το οπτικοακουστικό έργο, μια δημιουργική διερεύνηση των Ντόρα και Ελίνα Θεοδωροπούλου, “ένα έργο μέσα σε ένα έργο” όπως δήλωσε χαρακτηριστικά η Ελίνα Θεοδωροπούλου. Μέσα από τις τοποθετήσεις των συνομιλητών αναδείχθηκε η πρωτοποριακή σκέψη του Ζενέτου, ο οποίος αντιμετώπισε την αρχιτεκτονική ως ένα ανοιχτό πεδίο συνύπαρξης τεχνολογίας, πόλης και ανθρώπινης εμπειρίας, πολύ πριν από τη σημερινή ψηφιακή εποχή. 

Ο τρόπος ζωής του δημιουργού, οι επαφές και οι συγκρούσεις της προσωπικής και επαγγελματικής του ζωής, το ταλέντο και η ευαλωτότητά του εμφανίστηκαν για να σκιαγραφήσουν την εικόνα ενός δημιουργού που κινήθηκε “στην υπέρβαση των ορίων” κι έκανε “τ’ αστέρια να χορεύουν” όπως σημείωσε χαρακτηριστικά ο Γ.Τζιρτζιλάκης.

Το ζήτημα των υλικών και των τρόπων κατασκευής έφερε στο προσκήνιο η συζήτηση της Δανάης Μακρή με τον Χριστόφορο Βούλγαρη, Concrete Business Unit Director της εταιρείας Interbeton. Ο κ. Βούλγαρης αναφερόμενος στον 21ο αιώνα αναφέρθηκε στην αστική εικόνα, την δομή των πόλεων, την οικοδομή και τους μηχανισμούς παραγωγής τους.  Tο σκυρόδεμα, αν και παλιό υλικό, δεν παύει, σύμφωνα με τον ίδιο, να αποτελεί ένα υλικό με δυνατότητες, το οποίο μπορεί να τροποποιηθεί και να προσαρμοστεί, ακόμη και να αυτο-επιδιορθωθεί. 

“Από μόνο του ωστόσο το υλικό δεν φτάνει. Χρειαζόμαστε και το αρχιτεκτονικό αφήγημα,” επισήμανε ο κ. Βούλγαρης.

Ακολούθησε η ομιλία της Ουρανίας Πικραμένου, αρχιτέκτονα και συνιδρύτριας των dePlot Architects. Μέσα από την παρουσίαση έργων του γραφείου, αναφέρθηκε στην ανάγκη για δημιουργία “κτιρίων που αντέχουν να μεταμορφώνονται στο χρόνο” και για την αντίληψη της βιωσιμότητας ως δυνατότητας κατοίκησης. “Το βιώσιμο είναι το κατοικήσιμο” ανέφερε χαρακτηριστικά. 

“Δεν συνθέτουμε από το τίποτα, ερμηνεύουμε αυτό που ήδη υπάρχει.” 

Με σημείο εκκίνησης αυτήν την φράση, η Ελένη Τσιγαρίδα, αρχιτέκτονας και ιδρύτρια των Etsi Architects, μίλησε για “έργα που διαπραγματεύονται έναν νέο τρόπο να σχεδιάζουμε που να επιτρέψει τη συνέχεια.” Η παρουσίασή της πλαισιώθηκε από τρία έργα: ένα λιοτρίβι, ένα καλντερίμι και μια πλατεία στην Μάνη, τα οποία διαπραγματεύονται “τον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό ως μια ιστορία εξέλιξης, ένα ζωντανό αρχείο”.

Η ομιλία του Λουκά Μπομπότη, αρχιτέκτονα και συνιδρυτή των Bobotis+Bobotis Architects, ανέδειξε το ‘edge effect’ ως δημιουργική προσέγγιση, που αφορά στην ανάγκη εύρεσης ισορροπίας ανάμεσα στην διαπραγμάτευση και τον συμβιβασμό. 

Μέσα από προσωπικές ιστορίες και παρατηρήσεις, ο Λ.Μπομπότης ανέδειξε τις αντιθέσεις και συγκρούσεις που συγκροτούν τους κόσμους μας ενώ μίλησε για το πώς ο σχεδιασμός οφείλει να αναζητά την σύνδεση και τη συνάντηση ανάμεσα σε διαφορετικές δυνάμεις και πεδία. 

 Η Caroline Bos, αρχιτέκτονας και ιδρυτικό μέλος του UNStudio, παρουσίασε την διεθνή εμπειρία του γραφείου, μέσα από έργα που σχετίζονται με την μεταμόρφωση και την αναγέννηση αστικών τοπίων και κτιριακών δομών. Στην προσέγγιση της Bos, η αρχιτεκτονική παραγωγή εμφανίστηκε ως διαπραγμάτευση μεταξύ ανθρώπων και τόπων, μεταξύ παρελθόντος, παρόντος και μέλλοντος, τοπικής ταυτότητας και διεθνών συστημάτων.

Όπως, χαρακτηριστικά ανέφερε, “ένα αρχιτεκτονικό έργο φέρει πραγματική αξία μόνο εάν προσελκύει τους ανθρώπους να το χρησιμοποιούν.”

Στο πλαίσιο της ΕΣΩ 2026 πραγματοποιήθηκε επίσης η όγδοη απονομή των Archisearch Lifetime Achievement Awards, τιμώντας τρεις εξέχουσες προσωπικότητες της ελληνικής δημιουργικής σκέψης. Τα βραβεία απένειμε ο Παναγιώτης Πάγκαλος, αρχιτέκτονας και καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής και στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο, προλογίζοντας και καλωσορίζοντας στην σκηνή της ΕΣΩ τους βραβευθέντες.  

Ο μηχανικός και εφευρέτης Δημήτρης Κορρές τιμήθηκε για τη σημαντική συμβολή του στον χώρο της μηχανικής, με κύριους άξονες του έργου του την κατασκευή πρωτοποριακών αυτοκινήτων και τη μεταφορά ιστορικών μνημείων, συνδυάζοντας τεχνική ευρηματικότητα, πρακτική γνώση και καινοτόμες κατασκευαστικές λύσεις.

Ο αρχιτέκτονας και ακαδημαϊκός Ανδρέας Κούρκουλας βραβεύθηκε για ένα ρηξικέλευθο υλοποιημένο αρχιτεκτονικό έργο, που συνέδεσε τη θεωρητική σκέψη με την κατασκευή και τη συλλογική εμπειρία του δημόσιου χώρου.

“Βαμμένη αντικαταναλώτρια” όπως η ίδια δηλώνει, η Λήδα Παπακωνσταντίνου, μια από τις πρώτες Ελληνίδες performer artists, τιμήθηκε για τη ριζοσπαστική συμβολή της στη σύγχρονη ελληνική τέχνη, μέσα από ένα έργο βαθιά βιωματικό που δημιουργείται και υπάρχει σε άμεση σύνδεση με τον θεατή. 

Μετά το σύντομο διάλειμμα, τον λόγο πήρε η Μαρία Δέδα, αρχιτέκτονας και ιδρύτρια των Deda & Architects, η οποία μας προσκάλεσε σε μια αρχιτεκτονική βόλτα κατά μήκος των παραλιακών ακτών της Θεσσαλονίκης και της Αθήνας, μέσα από την παρουσίαση μελετών του γραφείου. Οι αρχές που καθορίζουν τις συνθετικές και αρχιτεκτονικές αποφάσεις αφορούν στη διαχρονικότητα, την ένταξη, την βιωσιμότητα και την άνεση. 

Ο Beat Huesler, αρχιτέκτονας και Director Europe του Oppenheim Architecture, στην ομιλία του με τίτλο “Spirit of Place” παρουσίασε την πρακτική του γραφείου μέσα από έργα διαφορετικών τυπολογιών που χαρακτηρίζονται από την ώσμωση του του φυσικού τοπίου με το αρχιτεκτονικό έργο. Αναπτύσσοντας κατασκευαστικές καινοτομίες και πειραματιζόμενοι με νέα υλικά και τεχνοτροπίες, οι Oppenheim Architecture υλοποιούν αρχιτεκτονικές ιδέες πολύπλοκων μορφών.

“Επιλέγουμε να χτίζουμε με τη γη, και όχι πάνω στη γη,” επεσήμανε.

Την ημερίδα έκλεισε η ομιλία του Winy Maas, αρχιτέκτονα και ιδρυτικού μέλους των MVRDV. Ανάμεσα στην έρευνα και τον σχεδιασμό, το παγκόσμιο και το τοπικό, το ανθρώπινο και το μη-ανθρώπινο, το ατομικό και το συλλογικό, τον δημιουργό και την ομάδα, η πάντα πρωτοποριακή σκέψη του Winy Maas αποτυπώνει την αρχιτεκτονική ως εργαλείο για τη δημιουργία μελλοντικών σεναρίων και νέων τρόπων ζωής. Αρχιτεκτονικά μανιφέστα, σύγχρονες εκφράσεις της αστικής ζωής, πειραματικές μορφές και κοινωνική κριτική συνθέτουν το έργο ενός δημιουργού που διεύρυνε τα όρια και τις δυνατότητες της σύγχρονης αρχιτεκτονικής πρακτικής. 

Με σχεδόν 1.000 συμμετέχοντες, η ΕΣΩ 2026 ολοκληρώθηκε επιβεβαιώνοντας τη σημασία της συνεργασίας, της έρευνας και της δημιουργικής διαπραγμάτευσης ως βασικών εργαλείων για το μέλλον του αρχιτεκτονικού σχεδιασμού.