Στέγη και τροφή: οι βασικές ανθρώπινες ανάγκες που διασφαλίζουν την επιβίωση. Η παρούσα εργασία της Εριέτας Καζάκου ερευνά τους τρόπους με τους οποίους συναντιούνται οι τέχνες της αρχιτεκτονικής και της μαγειρικής, συνδιαμορφώνοντας τα θεμέλια της ανθρώπινης καθημερινότητας. Ως γενικό υπόβαθρο θεωρεί ότι η κληρονομιά της έκφρασης συναισθημάτων μέσω του φαγητού συνδέεται άμεσα με συγκεκριμένους χώρους.
Η εργασία ακολουθεί μια διττή μεθοδολογία ακολουθώντας μια αυτοεθνογραφική οπτική, η οποία εμπλουτίζεται από μια ευρεία θεωρητική βιβλιογραφία. Πιο αναλυτικά, παρουσιάζονται τρία άμεσα συγγενικά πρόσωπα τα οποία αντιπροσωπεύουν τρεις διαφορετικές εποχές-χρονικές περιόδους: Γιαγιά – Παρελθόν – Χωριό, Μητέρα – Παρόν – Επαρχιακή πόλη, Κόρη – Μέλλον – Μεγαλούπολη.
Η έρευνα αναλύει τους επιλεγμένους χώρους, για κάθε πρόσωπο, σε 6 διαφορετικές χωρικές κλίμακες, με την πιο μακρινή τον τόπο και την πιο ειδική την ίδια την τροφή που καταλήγει στο τραπέζι του φαγητού.
Για παράδειγμα, η γιαγιά αντιπροσωπεύει την χρονική περίοδο του παρελθόντος και τοποθετείται στον τόπο του χωριού, όπου υπάρχει το σπίτι, στο οποίο βρίσκεται η κουζίνα, στην οποία υπάρχει το τραπέζι, πάνω στο οποίο τοποθετούνται τα σκεύη και τέλος η τροφή.
Ορίζοντας την κουζίνα και πιο ειδικά το τραπέζι ως την τομή των κόσμων της αρχιτεκτονικής και της μαγειρικής, η εργασία ξεδιπλώνει τα προσωπικά αυτά βιωματικά αφηγήματα, αναδεικνύοντας ταυτόχρονα συλλογικό χαρακτήρα. Ξεκινά δηλαδή από το ειδικό και το προσωπικό στοχεύοντας να κατανοήσει το γενικό και το κοινό. Έτσι η αρχιτεκτονική και μαγειρική αποτελούν αλληλένδετα πεδία πολιτισμού, ιδεολογίας και κοσμοθεωρίας κάθε κοινωνίας.
Τόπος, περιβάλλον, καθημερινή ζωή, πράξεις που εκτελούνται σε αυτήν, φαγητό, μαγειρική, συνήθειες, πως όλα αυτά υπάρχουν ως αναμνήσεις και μετακινούνται μαζί μας όπου και αν πάμε. Πώς ο χώρος τα καθορίζει όλα αυτά. Πώς ο άνθρωπος τα χρωματίζει.
Η αφορμή: Η αρχιτεκτονική
Η αιτία: Η εξήγηση της καθημερινής ζωής
Το μέσο: Η μαγειρική
Οι πολιτισμοί εν γένει απαρτίζονται και συγκεντρώνονται σε δύο τομείς ‘ στα αρχιτεκτονήματα της εκάστοτε περιοχής-πόλης- χώρας, και στην κουζίνα της.7 Η ιστορία, οι παραδόσεις, οι αξίες των πολιτισμών παίρνουν απτή μορφή και γεύση δια μέσω αυτών. Μεγαλοπρεπή αρχιτεκτονικά έργα φανερώνουν περιόδους αιχμής, εγκαταλελλειμένες γειτονιές και κτήρια μαρτυρούν φαντάσματα μιας άλλης εποχής που δεν άνθισε. Στα γεύματα ενσαρκώνονται προϊοντα που ευδοκιμούν στις εκάστοτε περιοχές, συγκεντρώνονται παραδόσεις και με αυτά γιορτάζονται και διαιωνίζονται έθιμα. Ο τόπος στον οποίο πραγματοποιούνται όλα αυτά μπορεί να ξεκίνησε τα αρχαϊκά και προϊστορικά χρόνια με απλούς, αυτοοργανωμένους και σχεδιασμένους οικισμούς αλλά πάνω σε αυτούς χτίστηκε και εξελίχθηκε ο κάθε πολιτισμός.
Η καθημερινή ζωή και το ο,τιδήποτε πραγματοποιείται σε αυτήν έχει ανά τους πολιτισμούς ορισμένα χαρακτηριστικά που διαμορφώνονται κατά έναν βαθμό στον τόπο. Αυτή είναι η βασική πτυχή της συγκεκριμένης ανάλυσης, φέροντας για κύρια παραδείγματα τρείς οίκειους τόπους για τον ελλαδικό χώρο, το χωριό, την επαρχία και την μεγαλούπολη.
Η ανάλυση θα πραγματοποιηθεί γύρω από τρία βιωματικά αφηγήματα σχετικά με τον χώρο της κουζίνας, μέσα από τα οποία θα ξεδιπλωθούν οι αναφορές, πηγές και παρατηρήσεις.
Η επιλογή του χώρου αυτού δεν είναι τυχαίος και ούτε άτοπος. Η κουζίνα είναι από τους χώρους του σπιτιού που χρωματίζεται περισσότερο από κάθε άλλο χώρο. Τρέφει τις ανάγκες του ανθρώπου, βιολογικές, κοινωνικές, καλλιτεχνικές, φανερώνει το παρελθόν αλλά και το παρόν του τόπου. Κουζίνα και κατ’επέκταση τραπεζαρία, είναι η τομή της αρχιτεκτονικής και της μαγειρικής. Το φαγητό, η προετοιμασία του και οι χώροι γύρω από αυτό, ανέκαθεν αποτελούσαν σημαντικό κομμάτι στην ζωή των ανθρώπων. Μέσω αυτών φανερώνεται η εξέλιξη της ανθρωπότητας, η κοινωνική τάξη και οι αλλαγές των αναγκών μας ανά τις εποχές και συγκεκριμένα πως όλα αυτά σημειώνονται χωρικά στο περιβάλλον.
Η ιστορία που θα ακολουθήσει θα επιχειρήσει να ταξινομήσει αυτήν την εξέλιξη, χωρικά και μαγειρικά, να τονίσει πως αλληλοσυμπληρώνονται και αλληλουπάρχουν αυτοί οι κόσμοι, μέσα από παραδείγματα που είναι πιο κοντά σε εμάς. Στην ελληνικότητα τρέφουμε μεγάλο σεβασμό στις παραδόσεις μας και στην ιστορία των προγόνων μας. Η επιστροφή και νοσταλγία των χωριών και των παππούδων μας, οι ιστορίες οι δικιές τους, είναι ο,τι πιο κοντά έχουμε σε μια εποχή που έχει χαθεί, ή που έχει αρχίσει σιγά σιγά να χάνεται.
Με αφετηρία το χωριό ως απαρχή, θα μεσολαβήσει μια στάση στην επαρχία που είναι το μεταβατικό στάδιο μέχρι να καταλήξουμε στο σήμερα που είναι η έντονη και γοργή ζωή της πόλης, της σύμπτυξης, της δυσφορίας αλλά και της εξέλιξης. Πώς καλύπτονται πλέον οι κοινωνικοχωρικές μας ανάγκες; Πως μεταφράζονται στο σήμερα οι αξίες με τις οποίες έχει γαλουχηθεί αυτός ο πολιτισμός; Με ορισμένα ερωτήματα στο μυαλό θα πραγματοποιηθεί αυτό το βιωματικό διήγημα, με πυρήνα την τομή των κόσμων μαγειρική και αρχιτεκτονική. Το ένα φέρει το άλλο ή το ένα ενυπάρχει στο άλλο;
Στοιχεία έργου
Τίτλος εργασίας 3 κουζίνες σε 3 κλίμακες: αυτοεθνογραφικά αφηγήματα αρχιτεκτονικής και μαγειρικής
Τυπολογία Ερευνητική εργασία
Φοιτήτρια Εριέτα Καζάκου
Επιβλέποντας Λεωνίδας Κουτσουμπός
Σχολή Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών, ΕΜΠ
Food and shelter are maybe the most fundamental human needs in order for one to survive. This research thesis by Erietta Kazakou explores the ways in which architecture and cooking, can intersect, co-forming the foundations of everyday human life. As a general premise, it considers that the inheritance of expressing feelings through food is directly related to certain designed spaces.
The study follows a dual methodology following an autoethnographic viewpoint, which is enriched by an extensive theoretical bibliography. Specifically, it presents three close relatives, each one representing three different periods of time and space: Grandma-Past-Village, Mother Present-Rural Town, Daughter-Future-City.
The research analyzes the selected spaces, for each person, in 6 different spatial scales, with the furthest being the overall site location and the closest the food itself which is brought upon the dining table.
For example, the case of grandma represents the past and is located at the village, where there is the house, inside which there is the kitchen, where we can find the table, on top of which are the kitchen utensils and supplies, and ultimately the food. Referring to the kitchen as the intersection between architecture and cooking, the study unfolds these personal narratives, in order to show their collective character that have an intersubjective background. It starts from something specific and personal, aiming to understand what is shared and the common.
Thus architecture and cooking can be seen as interconnected fields of culture, ideology and mindset within every society. Place and environment, everyday life, actions that are carried out within it, food and cooking, habits. How all of these exist as memories and move with us wherever we go, becoming a part of us, forming us. How space defines all of these. How humans get to color these.
The stimulus: Architecture
The cause: The interpretation of everyday life
The medium: cooking
Cultures in general are formed and concentrated around two domains: the architecture of each region–city–country, and its cuisine. History, traditions, and cultural values take on tangible form and flavor through these two domains. Monumental architectural works reveal periods of prosperity, while abandoned neighborhoods and buildings testify to the ghosts of another era that did not flourish. Meals embody products that thrive in specific regions; traditions are gathered within them, and through them customs are celebrated and perpetuated.
The place in which all these occur may have begun in archaic and prehistoric times as simple, self-organized and planned settlements, but upon these foundations each culture was built and evolved.
Everyday life and everything that takes place within it possess, across cultures, certain characteristics that are shaped to a degree by place. This is the core aspect of the present analysis, which takes as its main examples three familiar settings within the Greek context: the village, the province, and the metropolis. The analysis will unfold through three experiential narratives centered on the space of the kitchen, through which references, sources, and observations will be revealed.
The choice of this space is neither random nor inappropriate. The kitchen is one of the most deeply “colored” spaces of the home. It nourishes human needs— biological, social, and artistic—and reveals both the past and the present of a place. The kitchen, and by extension the dining area, is the intersection of architecture and cooking. Food, its preparation, and the spaces surrounding it have always been a fundamental part of human life. Through them, the evolution of humanity is revealed, as well as social hierarchy and the changing nature of our needs through the ages—specifically how all these are spatially inscribed in the environment.
The narrative that follows will attempt to classify this evolution, both spatially and gastronomically, to emphasize how these worlds complement and coexist with one another, through examples that are closer to us.
Within Greek identity, we hold deep respect for our traditions and the history of our ancestors. The return to and nostalgia for our villages and grandparents, their stories, are the closest we have to a time that has been lost—or that is slowly disappearing. Beginning with the village as the point of origin, there will be an intermediate stop in the province, which serves as a transitional stage, before arriving at the present: the intense and rapid life of the city—of compression, discomfort, but also development. How are our socio-spatial needs met today? How are the values with which this culture has been nurtured translated into the present? With these questions in mind, this experiential narrative will unfold, centered on the intersection of the worlds of cooking and architecture. Does one give rise to the other, or does one exist within the other?
Facts & Credits
Project title 3 kitchens on 3 scales: autoethnographic narratives of architecture and cooking
Typology Research thesis
Student Erietta Kazakou
Supervisor Leonidas Koutsoubos
Institution Department of Architectural Engineering, NTUA
READ ALSO: The Landscape of Energy: Research Thesis by Nota Stragka