Η διπλωματική εργασία «Στο όριο πόλης και Αρκαδίας: Επαναπροσδιορίζοντας το Πανεπιστημιακό πλέγμα» των Αιμιλίας Κυριαζή και Γιώργου Πανάρετου, με επιβλέπουσες καθηγήτριες τις Δήμητρα Νικολάου και Πανίτα Καραμανέα, προτείνει έναν νέο χωρικό και θεσμικό ρόλο για το δημόσιο πανεπιστήμιο ως μεταβατικό τόπο μεταξύ πόλης και φύσης. Το πλέγμα οργανώνεται μέσω γραμμικών ζωνών εμπνευσμένων από τις χαράξεις των αγροτεμαχίων του αρκαδικού τοπίου, ενοποιώντας κτήρια, διαδρομές, δημόσιους χώρους και φυτεύσεις σε ένα ανοιχτό, βιώσιμο και εξωστρεφές πανεπιστημιακό σύνολο με ισχυρή τοπική ταυτότητα.
Η παρούσα διπλωματική εργασία αφορμάται από την κρίσιμη κατάσταση στην οποία βρίσκεται το σύγχρονο ελληνικό δημόσιο πανεπιστήμιο. Η πληθώρα πανεπιστημιακών τμημάτων στην πρωτεύουσα και την περιφέρεια, σε συνδυασμό με τις αυξημένες ανάγκες εκσυγχρονισμού, καθιστούν αναγκαίο έναν επαναπροσδιορισμό του ρόλου του Πανεπιστημίου σε ακαδημαϊκό, θεσμικό και λειτουργικό επίπεδο. Το ζητούμενο είναι η δημιουργία ενός ζωντανού, συμπεριληπτικού και δημόσια προσβάσιμου χώρου που δεν περιορίζεται στην παραγωγή γνώσης, αλλά συνδιαλέγεται ενεργά με τον τόπο και την κοινωνία.
Με πολλές πανεπιστημιακές εγκαταστάσεις να βρίσκονται εκτός του αστικού ιστού και σε άμεση σχέση με το μεσογειακό τοπίο, τίθεται το ερώτημα πώς το Πανεπιστήμιο μπορεί να λειτουργήσει ως μεταβατικός τόπος μεταξύ πόλης και φύσης, επιτυγχάνοντας εκπαιδευτικούς, κοινωνικούς και πολιτισμικούς στόχους.
Η μελέτη προτείνει τον σχεδιασμό ενός πανεπιστημιακού πλέγματος που αναβαθμίζει την ακαδημαϊκή δραστηριότητα, ενισχύει τους δεσμούς με την τοπική κοινότητα και εντάσσεται αρμονικά στο φυσικό και αγροτικό τοπίο.
Κεντρικός άξονας του σχεδιασμού αποτελεί η σύνδεση των υφιστάμενων, μορφολογικά ετερόκλητων κτηρίων και η ένταξή τους σε ένα ενιαίο πλέγμα χώρων, κινήσεων και δραστηριοτήτων.
Το Πανεπιστήμιο αντιμετωπίζεται ως τοπόσημο υπερτοπικού χαρακτήρα, που λειτουργεί ταυτόχρονα ως συνδετικός κρίκος ανάμεσα στην πόλη και το τοπίο.
Ο σχεδιασμός αξιοποιεί όσα ήδη υπάρχουν, επιδιώκοντας μια ισορροπημένη συνύπαρξη του κτισμένου με τη φύση.
Βασική πρόθεση είναι η δημιουργία ενός εύκολα προσβάσιμου πανεπιστημιακού πλέγματος με επαρκείς ακαδημαϊκές υποδομές, φοιτητική στέγη και χώρους κοινωνικής ζωής, ανοιχτούς τόσο στη φοιτητική όσο και στην τοπική κοινότητα. Παράλληλα, δίνεται έμφαση στη βιωσιμότητα, την ενίσχυση της βιοποικιλότητας και τη διατήρηση της τοπικής βλάστησης και καλλιέργειας, με στόχο ένα εξωστρεφές Πανεπιστήμιο με σαφή ταυτότητα και δεσμούς με την παράδοση της περιοχής.
Το πλέγμα οργανώνεται μέσα από ένα σύστημα γραμμικών ζωνών, η έμπνευση του οποίου πηγάζει στο αγροτικό τοπίο και ειδικότερα τις χαράξεις των αγροτεμαχίων του αρκαδικού τοπίου.
Οι ζώνες αυτές καθορίζουν τη διάταξη των κτηρίων, των υπαίθριων χώρων, των διαδρομών και της φύτευσης, μετατρέποντας το τοπίο σε βασικό εργαλείο οργάνωσης του συγκροτήματος. Ένας κεντρικός άξονας κίνησης συνδέει όλα τα κτήρια, ενώ ένα δίκτυο οριζόντιων και κάθετων χαράξεων εξυπηρετεί τις λειτουργικές ανάγκες μετακίνησης.
Σημαντικό στοιχείο αποτελεί μια περιπατητική, καμπύλη διαδρομή που διατρέχει τη σύνθεση, από την είσοδο του συγκροτήματος έως το ψηλότερο σημείο, προσφέροντας οπτικές φυγές προς το φυσικό τοπίο.
Κεντρικό σημείο της σύνθεσης αποτελεί μια κεντρική πλατεία-πυρήνας που λειτουργεί ως σημείο εισόδου και συνάθροισης. Ο δομημένος όγκος, οι υπαίθριοι χώροι, η κυκλοφορία και η φύτευση οργανώνονται γραμμικά, επιτρέποντας μελλοντικές επεκτάσεις αλλά και τη σταδιακή «εισροή» του μεσογειακού τοπίου στο συγκρότημα.
Ανάμεσα στα τρία υφιστάμενα κτήρια τοποθετούνται νέοι κτηριακοί όγκοι για ακαδημαϊκές και δημόσιες χρήσεις, καθώς και μικρές παρεμβάσεις σε κομβικά σημεία. Οι διαδρομές σχεδιάζονται κυρίως για πεζούς και ποδηλάτες, με πρόβλεψη δημόσιας συγκοινωνίας και περιορισμένη πρόσβαση αυτοκινήτων.
Το συγκρότημα οργανώνεται σε τέσσερις γραμμικές λειτουργικές ζώνες: πολιτισμού, κατοίκησης, δημόσιου βίου και εκπαίδευσης.
Η ζώνη πολιτισμού περιλαμβάνει χώρους εκδηλώσεων και δράσεων ανοιχτών στην πόλη, ενώ η ζώνη κατοίκησης φιλοξενεί τη φοιτητική εστία. Η ζώνη δημόσιου βίου συγκεντρώνει τις πιο εξωστρεφείς λειτουργίες γύρω από την κεντρική πλατεία, ενώ η ζώνη εκπαίδευσης, στο άκρο της σύνθεσης, οργανώνεται γύρω από μια φυτεμένη πλατεία-ξέφωτο.
Η φύτευση αποτελεί βασικό συνθετικό στοιχείο και περιλαμβάνει υψηλή και ανθοφόρα βλάστηση, δενδροφυτεμένες διαδρομές, καλλιέργειες οπωροφόρων, αμπελώνες και μποστάνια, καθώς και αρωματικούς κήπους.
Οι καλλιεργήσιμες εκτάσεις λειτουργούν τόσο ως αναφορά στο αγροτικό τοπίο όσο και ως πρόταση για ένα Πανεπιστήμιο που συνδέεται ενεργά με τον πρωτογενή τομέα και την τοπική οικονομία, συγκροτώντας μια διακριτή και βιώσιμη πανεπιστημιακή ταυτότητα.
Στοιχεία έργου
Τίτλος «Στο όριο πόλης και Αρκαδίας: Επαναπροσδιορίζοντας το Πανεπιστημιακό πλέγμα»
Τυπολογία Διπλωματική εργασία
Φοιτητής/ρια Αιμιλία Κυριαζή, Γιώργος Πανάρετος
Επιβλέπουσες καθηγήτριες Δήμητρα Νικολάου, Πανίτα Καραμανέα
Ημερομηνία παρουσίασης Οκτώβριος 2025
Σχολή Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών
Κείμενο από τους δημιουργούς
The diploma thesis “On the verge of city and Arcadia: Redefining the University Grid” by Aemilia Kyriazi and Giorgos Panaretos, supervised by Dimitra Nikolaou and Panita Karamanea, proposes a new spatial and institutional role for the public university as a transitional interface between city and nature. The grid is organized through linear zones inspired by the parcel patterns of the Arcadian agricultural landscape, unifying buildings, paths, public spaces, and planting into an open, sustainable, and extroverted campus with a strong local identity.
The present diploma thesis is motivated by the critical condition of the contemporary Greek public university. The large number of university departments in both the capital and the periphery, combined with increasing demands for modernization, renders necessary a redefinition of the University’s role at the academic, institutional, and operational levels. The aim is the creation of a vibrant, inclusive, and publicly accessible environment that is not confined to the production of knowledge but actively engages with the place and the local society.
As many university facilities are located outside the urban fabric and in direct relation to the Mediterranean landscape, the question arises as to how the University may operate as a transitional space between city and nature, while fulfilling educational, social, and cultural objectives.
The project proposes the design of a university spatial framework that enhances academic activity, strengthens connections with the local community, and is integrated into the natural and agricultural landscape.
The principal design axis is the interconnection of the existing, morphologically heterogeneous buildings and their incorporation into a unified network of spaces, movement, and activities.
The University is conceived as a supra-local landmark, functioning as a connective link between the city and the surrounding landscape.
The design builds upon existing conditions, seeking a balanced coexistence between the built environment and nature.
A key intention is the formation of an accessible university framework, providing academic infrastructure, student housing, and spaces for social life, open to both the student body and the local community. Emphasis is also placed on sustainability, biodiversity, and the preservation of local vegetation and cultivation, aiming for an outward-looking University with a distinct identity and ties to local tradition.
The framework is structured through a system of linear zones, inspired by the agricultural landscape and the spatial delineations of farmland plots in the Arcadian terrain.
These zones determine the arrangement of buildings, open spaces, circulation routes, and planting, transforming the landscape into an organizational tool for the complex. A central circulation axis connects all buildings, while horizontal and vertical alignments support mobility requirements.
A curvilinear pedestrian route traverses the composition from the entrance to its highest point, offering visual corridors toward the natural landscape.
The core of the composition is a central square, functioning as both an entry point and a space of gathering. Built volumes, open spaces, circulation, and planting are organized linearly, enabling future expansions and the gradual “infiltration” of the Mediterranean landscape into the complex.
Between the three existing buildings, new volumes are introduced to accommodate academic and public functions, along with smaller-scale interventions at key nodal points. Circulation is designed primarily for pedestrians and cyclists, with provisions for public transport and limited vehicular access.
The complex is organized into four linear functional zones: culture, housing, public life, and education.
The culture zone includes spaces for events and activities open to the city, while the housing zone accommodates the student residence. The public life zone concentrates outward-oriented functions around the central square, whereas the education zone, located at the edge of the composition, is structured around a planted “square”-clearing.
Planting constitutes a fundamental compositional component and includes tall and flowering vegetation, tree-lined paths, fruit orchards, vineyards and vegetable gardens, as well as aromatic gardens.
Cultivated areas function both as a reference to the agricultural landscape and as a proposal for a university connected to the primary sector and the local economy, establishing a distinct and sustainable institutional identity.
Facts & Credits
Project title “On the verge of city and Arcadia: Redefining the University Grid”
Type Design Thesis
Students Aimilia Kyriazi, Yorgos Panaretos
Supervisors Dimitra Nikolaou, Panita Karamanea
Presentation Date October 2025
University National Technical University of Athens, School of Architecture
Text by the authors
READ ALSO: Stitching a divided city: Nicosia | A diploma thesis by Marina Kokkinou and Konstantina Myrianthousi