Η ενότητα Featured Architect συγκεντρώνει και παρουσιάζει τα δημιουργικά γραφεία, διεθνή και εγχώρια, που αναδύονται, συζητιούνται, και ξεχωρίζουν, στην αρχιτεκτονική σκηνή σήμερα, προωθώντας τα επίκαιρα ζητήματα που απασχολούν τη σύγχρονη αρχιτεκτονική σκέψη και πρακτική.
Μια ανάσα πριν αποχαιρετήσουμε τον Ιανουάριο, γνωρίζουμε την συνεπή αλλά διακρώς εξελισσόμενη αρχιτεκτονική ταυτότητα των WOA Architects μέσα από δύο έργα τους: μια σύγχρονη βιοκλιματική μονοκατοικία στα βόρεια προάστια της Αθήνας, που λειτουργεί ως αστικό καταφύγιο, και την ανακαίνιση μιας ιστορικής έπαυλης στο Παλαιό Ψυχικό. Μέσα από τη διαρκή σχέση εσωτερικού και εξωτερικού χώρου, τη χρήση φυσικών υλικών και σε συνεχή διάλογο με την ιστορικότητα, το γραφείο διαμορφώνει μια αρχιτεκτονική προσέγγιση όπου η κατοίκηση γίνεται εμπειρία.
Η Σχεδιαστική Φιλοσοφία
Οι WOA Architects είναι ένα αρχιτεκτονικό γραφείο με έδρα την Αθήνα, που εξειδικεύεται σε έργα κατοικίας, φιλοξενίας και αναψυχής. Ιδρύθηκε το 2013 και έχει τιμηθεί με σημαντικές διακρίσεις και επαίνους από διοργανώσεις όπως η Biennale Νέων Ελλήνων Αρχιτεκτόνων, τα Greek Architectural Awards, Greek Tourism Awards και Hotel Design Awards.
Επικεφαλής των WOA είναι ο αρχιτέκτονας μηχανικός Άρης Γιαννόπουλος, μαζί με μια ομάδα αρχιτεκτόνων με όραμα και στόχο τη δημιουργία ολιστικών σχεδιαστικών προτάσεων που, μέσα από τη χρήση φυσικών υλικών, μιας απλής αρχιτεκτονικής γλώσσας και οικολογικής συνείδησης, προσδίδουν προστιθέμενη αξία στους χώρους διαβίωσης.
Τα έργα
L Scape Residence – Μια σύγχρονη απόδραση μέσα στην πόλη
H L Scape Residence είναι μια σύγχρονη μονοκατοικία στα βόρεια προάστια της Αθήνας, σχεδιασμένη από το αρχιτεκτονικό γραφείο WOA και τον Άρη Γιαννόπουλο, με στόχο να προσφέρει στους ενοίκους την αίσθηση του καταφυγίου, μέσα από μια αλληλεπίδραση εσωτερικού–εξωτερικού χώρου. Με κάτοψη σε σχήμα L, φυσικά υλικά, αυλή με πισίνα και έντονη μεσογειακή βλάστηση, το σπίτι λειτουργεί ως ησυχαστήριο μέσα στην πόλη, ενώ συνδυάζει βιοκλιματικό σχεδιασμό, αίσθηση ελευθερίας και αρχιτεκτονική ακρίβεια.
«Μια καλοσχεδιασμένη μονοκατοικία οφείλει να παρέχει στον ένοικο το αίσθημα του καταφυγίου»
Διαπίστωση που ξεπερνάει τα στενά όρια του αρχιτεκτονικού σχεδιασμού και λειτουργεί ως θέαση του κόσμου από μέσα προς τα έξω. Ο αρχιτέκτονας Άρης Γιαννόπουλος του αρχιτεκτονικού γραφείου WOA δεν επισημαίνει μόνο το προφανές, αλλά το δημιουργεί κιόλας. Η οικογενειακή κατοικία L Scape, φωλιασμένη στα βόρεια προάστια της Αθήνας, σχεδιάστηκε με στόχο την ενοποίηση των εσωτερικών και εξωτερικών χώρων, προσφέροντας μια σύγχρονη αλλά και διαχρονική εμπειρία διαβίωσης. Φυσικά, και το αίσθημα της καταφυγής.
Όπως συμπληρώνει: «Κάποιος που επιλέγει να ζήσει σε προάστιο, επιθυμεί μια διακοπή στην έντονη καθημερινότητα της πολύβουης πόλης. Θέλει να βρίσκεται πιο κοντά σε κοιτίδες πρασίνου και περιπάτου. Να ξυπνάει το πρωί ακούγοντας το τιτίβισμα των πουλιών και να κοιμάται το βράδυ με τη μυρωδιά των νυχτολούλουδων. Συνήθως αυτή η ανάγκη συμβαδίζει είτε με τη δημιουργία οικογένειας και το απαιτητικό καθημερινό πρόγραμμα της μελών αυτής είτε με τον τόπο εργασίας. Το τελευταίο είναι μια βασική αλλαγή σε σχέση με το παρελθόν καθώς όλο και περισσότερες εταιρείες ή οργανισμοί αποχωρούν από το κέντρο της πόλης και εγκαθίστανται έξω από αυτό».
Η συγκεκριμένη οικία βρίσκεται σε ένα σχεδόν τετράγωνο οικόπεδο στο Μαρούσι, όπου η απουσία έντονων θεάσεων ενέπνευσε μια σχεδιαστική προσέγγιση που στρέφεται προς τα μέσα. Η κάτοψη σε σχήμα «L» αγκαλιάζει μια εσωτερική αυλή με μια εντυπωσιακή πισίνα—μια όαση που αποτελεί το οπτικό και λειτουργικό κέντρο της κατοικίας.
Η πισίνα ειδικά, πέραν του αισθητικού μέρους, δημιουργεί κι άλλους συμβολισμούς. Ο Άρης Γιαννόπουλος σημειώνει: «Είναι ένα σημείο συνάθροισης των αγαπημένων ανθρώπων και φίλων της οικογένειας. Είναι ένα σημείο όπου συμβολίζει το παιχνίδι, την ξεγνοιασιά, τη χαλάρωση. Υπάρχει κάτι καλύτερο από τα παιχνίδια και τα γέλια των παιδιών σε μια καλοκαιρινή ημέρα;»
Η αρχιτεκτονική σύνθεση αναπτύσσεται μέσα από την αλληλεπίδραση δύο διακριτών όγκων. Μια φαρδιά πλάκα από εμφανές σκυρόδεμα εκτείνεται υπεράνω, ενοποιώντας τη δομή ενώ μοιάζει να αιωρείται ελαφρά πάνω από τους χώρους διαβίωσης. Κάτω από αυτή, οι δημόσιοι χώροι πλαισιώνονται από υαλοστάσια πλήρους ύψους, καταργώντας τα όρια μεταξύ εσωτερικού και εξωτερικού. Εδώ, το σπίτι «αναπνέει» με το περιβάλλον του, αφήνοντας το φως και την κίνηση να διαπερνούν ελεύθερα. Αντιθέτως, οι ιδιωτικοί χώροι—πέτρινοι όγκοι που στεγάζουν τα υπνοδωμάτια και την κουζίνα—εκτείνονται πέρα από την πλάκα, προσφέροντας ζεστασιά, προστασία και απομόνωση. Πάνω από αυτά, ένας λευκός αιωρούμενος όγκος ατενίζει την αυλή, λειτουργώντας ως χώρος περισυλλογής και γραφείο.
Όλα τα παραπάνω δημιουργούν την αίσθηση της ασφάλειας, της μόνωσης από τον έξω κόσμο και της προστασίας. Ο Άρης Γιαννόπουλος παραδέχεται πως οι περισσότεροι πελάτες το ζητούν με επίταση κάτι τέτοιο. «Το κυρίαρχο προφίλ των ενοίκων σε μονοκατοικίες είναι άνθρωποι που ταξιδεύουν και εν γένει είναι οι ίδιοι ιδιαίτερα ανοικτοί στον κόσμο. Ως εκ τούτου, επιθυμούν η προσωπική τους κατοικία να τους αγκαλιάζει, να τους κρατά ασφαλείς και να περνάνε καλά μέσα της με την παρέα που επιλέγουν. Είναι σαν να δημιουργούν το προσωπικό τους ησυχαστήριο».
Στην καρδιά του σπιτιού, το αίθριο αποκτά ρόλο που ξεπερνά αυτόν του ανοιχτού χώρου—είναι η ψυχή της κατοικίας. Ένα σημείο όπου η αρχιτεκτονική και η φύση βρίσκονται σε διαρκή διάλογο, όπου το φως και οι σκιές που μεταβάλλονται δίνουν μορφή στην εμπειρία του χρόνου. Τους θερμότερους μήνες, οι συρόμενες γυάλινες πόρτες εξαφανίζονται, μετατρέποντας το σπίτι στην πιο αγνή του εκδοχή—μια υπαίθρια στοά όπου δομή και τοπίο γίνονται ένα.
Πώς, όμως, γίνεται ένα σπίτι που τον χειμώνα «κλείνεται» στον εαυτό του, το καλοκαίρι να ανοίγεται; Πώς η εποχικότητα οργανώνει τον μεσογειακό τρόπο ζωής μας ακόμα και στην πόλη;
Η απάντηση του Άρη Γιαννόπουλου είναι σαφής: «Έχουμε την πολυτέλεια να ζούμε σε ένα ευλογημένο τόπο όπου επικρατεί το εύκρατο κλίμα. Μπορούμε να χρησιμοποιούμε ταυτόχρονα τον εσωτερικό και εξωτερικό χώρο μιας κατοικίας για μεγάλο χρονικό διάστημα κατά τη διάρκεια του έτους.
Ως μελετητές όμως οφείλουμε να ενισχύσουμε αυτή την αίσθηση και να σχεδιάσουμε ποιοτικούς χώρους βελτιώνοντας την άνεση των ανθρώπων μέσα σε αυτούς. Ξέρετε, τους χώρους τους βιώνουμε με όλες τις αισθήσεις μας.
Η μυρωδιές, τα υλικά, το φως, το αεράκι είναι πράγματα που μας βοηθούν να στο να αντιληφθούμε την ποιότητα του αρχιτεκτονήματος και εν τέλει να αποφασίσουμε αν μας αρέσει να βρισκόμαστε μέσα σε αυτό. Και ο ορθός βιοκλιματικός σχεδιασμός είναι ένα πολύ σημαντικό εργαλείο».
Η υλικότητα διαδραματίζει θεμελιώδη ρόλο στη διαμόρφωση της ατμόσφαιρας του σπιτιού. Μια παλέτα από ακατέργαστο σκυρόδεμα, πέτρα, ξύλο και νερό έχει συντεθεί με προσοχή ώστε να εναρμονίζεται με το φυσικό περιβάλλον.
Γήινοι τόνοι και υφές ενισχύουν την αισθητηριακή εμπειρία, ενώ η μεσογειακή βλάστηση—που ξεχύνεται από τα δώματα και τις βεράντες—μαλακώνει τα όρια μεταξύ κατασκευής και τοπίου.
Περισσότερο από μια αισθητική επιλογή, αυτό το «ζωντανό» στρώμα συμβάλλει στην παθητική ενεργειακή απόδοση της κατοικίας, προσφέροντας εποχική ποικιλομορφία και μια συνεχώς εξελισσόμενη σχέση με τη φύση.
Αυτή η σχέση με τη φύση είναι καθοριστικής σημασίας, αν σκεφτούμε πως η κλιματική κρίση είναι ένα γεγονός, το οποίο σίγουρα επηρεάζει τον τρόπο που ζούμε. Αυτό, αναπόδραστα, οδηγεί τους αρχιτέκτονες σε κάποιες μικρές ή μεγάλες αποφάσεις που οφείλουν να πάρουν. Κάπως έτσι η σκέψη του Άρη Γιαννοπούλου ήταν εξής:
«Η κλιματική κρίση επηρεάζει πολύ τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε το σύνολο των χώρων, εσωτερικών και εξωτερικών.
Τα έντονα κλιματικά φαινόμενα, οι απότομες διακυμάνσεις της θερμοκρασίας είναι λίγα από τα πράγματα που οφείλουμε ως μελετητές να τα λάβουμε υπόψιν. Σε αυτό, πολύ μεγάλη σημασία έχουν ο σχεδιασμός των επιμέρους χώρων και η στροφή αυτών προς συγκεκριμένους προσανατολισμούς, τα υλικά που χρησιμοποιούνται για να δομηθεί η κατοικία αλλά και η τεχνολογία που ενσωματώνεται. Η κατοικία μπορεί να είναι ένα έργο μικρής ή μεσαίας κλίμακας αλλά εξυπηρετεί ένα σπουδαίο ρόλο: να φιλοξενήσει μια οικογένεια«.
Εντέλει, το L Scape Residence είναι ένα σπίτι που εξελίσσεται με τον χρόνο, ανταποκρινόμενο στους ρυθμούς της ημέρας και τις εναλλαγές των εποχών. Ένα καταφύγιο ισορροπίας—ανάμεσα στο ανοιχτό και το κλειστό, στη δομή και τη ροή, στην προστασία και την ελευθερία.
Στοιχεία έργου
Τίτλος έργου L Scape Residence
Τυπολογία Κατοικία
Τοποθεσία Μαρούσι, Αθήνα
Κατάσταση Ολοκληρωμένο (2024)
Αρχιτεκτονική μελέτη WOA Architects
Στατική Μελέτη Νίκος Χρυσοβιτσάνος
Μηχανολογική Μελέτη Φάνης Αγγελής
Εσωτερική Διακόσμηση KT Architects
Μελέτη Φωτισμού CPLD
Σχεδιασμός Τοπίου Ecoscapes
Κατασκευή G+ Development
Φωτογραφία Γιώργος Κορδάκης
Kείμενο από τους δημιουργούς
Mansion 1930 – Οι WOA Architects εξελίσσουν την ταυτότητα σε ένα ιστορικό διατηρητέο στο Παλαιό Ψυχικό
Η ταυτότητα είναι δυναμική και εξελίξιμη. Σε μία εποχή που η «ελληνικότητα» και η ιστορικότητα στην αρχιτεκτονική επιδέχονται πολλές ερμηνείες, οι WOA Architects επιμένουν στο συγκεκριμένο και το συνεπές, με αφορμή την ανακαίνιση μιας ιστορικής επαύλεως του Παλαιού Ψυχικού.
Το σπίτι, χτισμένο τη δεκαετία του 1930, αποτελεί ένα από τα πρώτα δείγματα κατοικίας στο Παλαιό Ψυχικό, έναν πρότυπο αστικό οικισμό που σχεδιάστηκε με βάση τα ευρωπαϊκά πρότυπα garden cities, για να προσφέρει ποιοτική κατοικία στην ελληνική αστική τάξη. Η περιοχή εξελίχθηκε ως μια ήσυχη, καταπράσινη συνοικία με αρχοντικά και σχολεία, που φιλοξένησε την πολιτική, ιατρική και ακαδημαϊκή ελίτ της εποχής.
“ Σε μεγάλο βαθμό, οι παλιές αστικές οικογένειες έχουν φύγει από το Παλαιό Ψυχικό και έχουν αντικατασταθεί από νέες, εύπορες. Το προφίλ των κατοίκων λοιπόν αλλάζει και ταυτόχρονα υπάρχει μεγάλη κινητικότητα σε επίπεδο αγοπραπωλησιών. Παρ’ όλα αυτά, σε γενικές γραμμές διατηρείται ο χαρακτήρας της κηπούπολης, με την τακτοποιημένη δόμηση και το ελεύθερο πράσινο”, σχολιάζει ο Άρης Γιαννόπουλος, αρχιτέκτονας και ιδρυτής των WOA Architects.
“Η έντονη ανοικοδόμηση στο Ψυχικό ξεκίνησε μετά τη δεκαετία του ’60. Πολλά κτίρια θεωρούνται – και είναι – παλιά, ενώ επίσης αρκετά από αυτά δεν έχουν συντηρηθεί. Σήμερα, με τις αλλαγές στον οικοδομικό κανονισμό, πολλοί επενδυτές και νέοι ιδιοκτήτες επιδιώκουν να κατεδαφίσουν τα υφιστάμενα κτίσματα, δημιουργώντας νέες, σύγχρονες κατοικίες που ανταποκρίνονται στα σημερινά πρότυπα ζήτησης. Όμως το βασικό ζήτημα είναι το εξής: Το Ψυχικό, όπως και άλλα προάστια, διέθετε μια ελληνικότητα στην αρχιτεκτονική του. Πλέον, καθώς αλλάζει η ανθρωπογεωγραφία και η αρχιτεκτονική υιοθετεί ξένα πρότυπα, η εικόνα της πόλης μεταβάλλεται δραστικά και, πολλές φορές, βάναυσα”, συμπληρώνει.
Το Mansion 1930 ακολουθούσε την τυπολογία των διώροφων προαστιακών κατοικιών της εποχής: στο ισόγειο οι κοινόχρηστοι χώροι και στον όροφο τα υπνοδωμάτια. Ξεχώριζε για την πέτρινη φέρουσα τοιχοποιία του και την καμάρα του σαλονιού, χαρακτηριστικά που διατηρήθηκαν αυτούσια στο πλαίσιο της διατηρητέας του ταυτότητας.
Εξωτερική διατήρηση & εσωτερικός επανασχεδιασμός
Στο Mansion 1930, η προστατευόμενη όψη του κτιρίου διατηρήθηκε σχεδόν ανέπαφη, με την αρχική πέτρα, τη στέγη, τη χειροποίητη ξύλινη πόρτα και το μεταλλικό στέγαστρο. Ωστόσο, το εσωτερικό ανασχεδιάστηκε πλήρως ώστε να ανταποκρίνεται στις ανάγκες της σύγχρονης ζωής: ο αυστηρός διαχωρισμός χώρων αντικαταστάθηκε από μια ρέουσα δομή με open-plan διαρρύθμιση, που επιτρέπει ευελιξία, ιδιωτικότητα και επικοινωνία.
“Όλοι οι χώροι συνδιαλέγονται μεταξύ τους, είτε χωρικά είτε οπτικά. Αυτό είναι μια μορφή πολυτέλειας», λέει ο Άρης Γιαννόπουλος. Όπως εξηγεί, το τυπικό παλιό αρχοντικό ακολουθούσε μια πολύ συγκεκριμένη διάταξη: χώροι υποδοχής για τους επισκέπτες, το γραφείο του κυρίου – της ‘κολώνας του σπιτιού’- οι χώροι της οικογένειας και οι χώροι του προσωπικού, στους οποίους εντασσόταν και η κουζίνα. Σήμερα, αυτή η χωροοργάνωση δεν ισχύει – η ζωή έχει αλλάξει. Είναι γρηγορότερη, πιο ευέλικτη, λιγότερο τυπική και περισσότερο συμπεριληπτική. «Η πολυτέλεια σήμερα σχετίζεται με τα καλά υλικά, τον σχεδιασμό που υπηρετεί την πραγματική καθημερινότητα του ανθρώπου και με επιλογές στα σενάρια στιγμών που προσφέρονται μέσα στο σπίτι», επεξηγεί.
Συνέργεια ειδικοτήτων και τεχνολογικός ανασχεδιασμός
Ο εκσυγχρονισμός βασίστηκε στην ομαδική εργασία: ο αρχιτέκτονας, ο στατικός και ο μηχανολόγος συνεργάστηκαν στενά για την ισόρροπη ενσωμάτωση σύγχρονων τεχνολογιών, νέων υποδομών και δικτύων ευεξίας, χωρίς να αλλοιωθεί η ιστορική υλικότητα του κτιρίου. Η προσέγγιση αυτή ενσωμάτωσε καινοτομίες σε ηλεκτρομηχανολογικές εφαρμογές, αποφεύγοντας τις κλασικές λύσεις ριζικής κατεδάφισης.
Νέα προσθήκη: Φως, Θέα, Ροή
Η σημαντικότερη αλλαγή στο Mansion 1930 ήταν η αντικατάσταση μιας παλιάς προσθήκης με ένα διαφανές glasshouse – το νέο καθημερινό καθιστικό της οικογένειας. Η θέση του επιτρέπει τη διοχέτευση φυσικού φωτός στο εσωτερικό, το οποίο λόγω προσανατολισμού ήταν περιορισμένο. Παράλληλα, ειδικά συστήματα σκίασης και αυτοματισμοί μετρούν ηλιοφάνεια και θερμοκρασία και προσαρμόζουν την εσωτερική ατμόσφαιρα, προσφέροντας βιοκλιματική άνεση.
Σχέση εσωτερικού-εξωτερικού και τοπιογραφία
Η νέα διάταξη ανοίγει το σπίτι προς τον πίσω κήπο και την επανασχεδιασμένη πισίνα, με διαμπερή οπτική και λειτουργική σύνδεση. “Θα ήταν κρίμα να μην αξιοποιήσουμε αυτό το άπλωμα, που μας υπενθυμίζει το προάστιο στο οποίο βρισκόμαστε και την ιστορία του. Ο ‘υποχρεωτικός’ ακάλυπτος χώρος πρέπει να είναι μέρος της συνθετικής διαδικασίας και όχι απλώς ένα κενό. Παίζει ουσιαστικό ρόλο στον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζουμε τη χρήση και το σπίτι”, σχολιάζει ο Άρης Γιαννόπουλος. Η φύτευση δανείζεται είδη από την αστική μεσογειακή χλωρίδα – λεμονιές, πορτοκαλιές, κυπαρίσσια, ενισχύοντας την αίσθηση οικειότητας και ελληνικής ταυτότητας. Η σχέση κατοικίας και τοπίου μεταφράζεται σε μια εμπειρία καθημερινής ευεξίας.
Η νέα ταυτότητα του «Αρχοντικού»
Το εσωτερικό του Mansion 1930, σχεδιασμένο με τη συνεργασία της interior designer Λένας Τσοκοπούλου, ισορροπεί ανάμεσα στη λεπτότητα και τη διαχρονικότητα: φυσικά υλικά όπως ξύλο και μάρμαρο, τοιχοποιίες με καμπύλες και λεπτομέρειες με αναφορές στη χειροποίητη κατασκευή. Οι φόρμες είναι φιλικές και γήινες, με ουδέτερες αποχρώσεις και διαφάνειες. Το φως πρωταγωνιστεί, υποστηρίζοντας μια αρχιτεκτονική που ενεργοποιεί τις αισθήσεις χωρίς να επιβάλλεται.
Το νέο αρχοντικό δεν βασίζεται στην επίδειξη ή στο αισθητικό «βάρος». Αντ’ αυτού, καλλιεργεί ένα ήρεμο αίσθημα αρχοντιάς μέσω της ουσίας, της απλότητας και της πολιτισμένης αίσθησης φιλοξενίας. Μετρημένες αναφορές σε σκανδιναβικά και ιαπωνικά ιδιώματα αποτυπώνονται στο σχεδιασμό ως διακριτικές πινελιές που δεν αλλοιώνουν την εντοπιότητά του. Το σπίτι παραμένει αρχοντικό — αλλά ανάλαφρο, λειτουργικό και βαθιά ανθρώπινο.
Στοιχεία έργου
Τίτλος έργου Mansion 1930
Τυπολογία Κατοικία
Τοποθεσία Παλαιό Ψυχικό
Αρχιτεκτονική μελέτη WOA Architects
Εσωτερικός Σχεδιασμός Λένα Τσοκοπούλου
Μελέτη Φωτισμού CPLD
Σχεδιασμός Τοπίου Outcome
Στατική Μελέτη Σωτήρης Καλόσακας
Μηχανολογική Μελέτη Κωνσταντίνος Σπηλιώτης
Κατασκευή G & A Construction
Κατάσταση Ολοκληρωμένο 2024
Φωτογραφία Lea Martin Abazoglou
Kείμενο από τους δημιουργούς
READ ALSO: inDetail Architecture: σύγχρονες αρχιτεκτονικές μορφές ριζωμένες στη χειροτεχνία, το Κρητικό τοπίο και τη μεσογειακή ζωή